Środowisko przyrodnicze

Obszary cenne pod względem przyrodniczym

Na obszarze gminy występują obszary cenne pod względem przyrodniczym, które zostały wyróżnione w inwentaryzacji przyrodniczej. Należą do nich następujące tereny:

  • Las Miłoszowski i Góra Bobrzycka
  • Kompleks Leśny i Dolina Potoku Bruśnik
  • Przełomowy odcinek Kwisy
  • Wąwóz Kwisy k. Złotnik Lubańskich
  • Stożki wulkaniczne
  • Łąki k. Pobiednej
  • Dolina Grabiszówki
  • Las Bukowy na Górze Liściastej

Obszary Natura 2000

Na terenie Gminy Leśna znajdują się dwa obszary Natura 2000 – Sztolnie w Leśnej (PLH020013) oraz Łąki Gór i Pogórza Izerskiego (PLH020102). 

Obszar Natura 2000 Sztolnie w Leśnej składa się z dwóch oddzielnych części. Pierwsza o powierzchni 10,84 ha położona jest na obszarze leśnym, na południowy wschód od miejscowości Leśna. Druga zajmuje powierzchnię 19,38 ha na wschodnim krańcu miasta, na prawym brzegu rzeki Kwisy i obejmuje tereny leśne i rolnicze. W granicach Obszaru znajduje się dziewięć sztolni stanowiących jeden z najważniejszych kompleksów zimowisk wykorzystywanych przez nietoperze na terenie Dolnego Śląska oraz otaczający je las, którego część stanowią cenne siedliska leśne.

Obszar Natura 2000 Łąki Gór i Pogórza Izerskiego obejmuje najbardziej na zachód wysunięty fragment polskich Sudetów – podnóże Gór Izerskich. Obszar obejmuje półnaturalne górskie łąki i murawy użytkowane ekstensywnie, lasy i zadrzewienia śródpolne oraz tereny uprawne. Jest to jedyne stanowisko wszewłogi górskiej – atlantyckiego gatunku znanego w Polsce tylko z Sudetów Zachodnich. Obok wszewłogi występują tu cenne gatunki motyli np. Przeplatka aurinia – największe znane stanowisko w Polsce Południowo-Zachodniej oraz motyle dzienne z rodziny modraszkowatych – miejsce występowania ponad 2% populacji krajowej. Cały obszar zajmuje powierzchnię 6433,4 ha. Na terenie Gminy Leśna, w południowo wschodniej części miejscowości Wolimierz, znajduje się ok. 60 ha tego obszaru.

Pomniki przyrody

Na terenie Gminy Leśna znajduje się 15 pomników przyrody, z czego 13 przyrody ożywionej i 2 nieożywionej.

Pomniki przyrody ożywionej to drzewa i pnącza, które wyróżniają się z otoczenia ciekawą formą, rozmiarami, czy wiekiem.

Najwięcej z nich – pięć znajduje się na terenie parku przy Miejsko-Gminnym Przedszkolu im. Kubusia Puchatka w Leśnej, kolejne trzy znajdują się na terenie wokół Zamku Czocha. Po jednym pomniku przyrody można znaleźć przy drodze gminnej prowadzącej z rynku Leśnej w stronę granicy państwa, przy drodze powiatowej pomiędzy Leśną a Stankowicami oraz przy drodze powiatowej w Szyszkowej. Kolejny pomnik przyrody znajduje się na terenie parku przy byłym żłobku nieistniejących już ZPJ Dolwis oraz na terenie zieleni przy Gimnazjum w Leśnej. Pomnikiem przyrody o największym obwodzie w Gminie jest Dąb Szyszkowiak położony w sołectwie Szyszkowa.

Dwa obiekty są pomnikami przyrody nieożywionej. Są nimi wulkaniczne stożki zbudowane ze skały bazaltowej, położone na południowy zachód od Leśnej, na terenie obrębów wiejskich: Smolnik [Stożek Perkuna] i Miłoszów [Stożek Światowida], w odległości ok. 800 m od siebie.

Surowce mineralne

Na terenie gminy występują następujące rodzaje skał:

  • Metamorficzne, pochodzące z wieku prekambryjskiego – gnejsy, granitognejsy, granity, łupki kwarcowo-łyszczykowe, łupki amfibolitowe i skały kwarcowe;
  • Wulkaniczne, pochodzące z okresu trzeciorzędowego – bazalty i tufy bazaltowe;
  • Osadowe, pochodzące z okresu trzeciorzędowego – osady ilastopiaszczyste (ze znacznym udziałem iłów kaolinowych) i utwory żwirowe oraz pochodzące z okresu czwartorzędowego – żwiru i piaski wodnolodowcowe, a także utwory gliniaste.

Według innej klasyfikacji, surowce występujące na terenie gminy można podzielić na zwięzłe, okruchowe oraz ilaste.

Hydrologia

Cały obszar Gminy Leśna leży w dorzeczu górnego odcinka rzeki Kwisy. Charakteryzuje się on zmiennymi przepływami wody, co przy gwałtownych i długotrwałych opadach latem lub szybkim tajaniu śniegów wiosną stwarza groźbę powodzi. Dla zapobieżenia powodziom wybudowano na Kwisie dwa zbiorniki retencyjne (Leśniański i Złotnicki), które spełniają również istotną funkcję rekreacyjną oraz krajobrazową.

Na terenie Gminy Leśna, Kwisę zasila szereg potoków, największymi z nich są dopływy lewobrzeżne: Bruśnik, Potok Miłoszowski i Grabiszówka.

Na terenie gminy występują wody podziemne:

  • warstwowe – w osadach holoceńskich,
  • szczelinowe – w osadach plejstoceńskich.

Rzeka Kwisa

Źródło Kwisy powstaje z połączenia kilku potoków spływających z północnych zboczy Wysokiego Grzbietu Izerskiego opodal najwyższego ich wzniesienia- Wysokiej Kopy (1126 m n.p.m). Najczęściej jako potoki źródłowe Kwisy wymienia się cieki Widły I, Widły II, Widły III.

Obserwowany z lotu ptaka bieg Kwisy pokazuje jak płynie ona głębokim i szerokim obniżeniem tektonicznego Rowu Rozdroża Izerskiego w kierunku pn-zach. Następnie zmienia kierunek na północny, a poniżej Świeradowa wąską i głęboką przełomową doliną opuszcza Góry Izerskie. Na Pogórzu Izerskim przepływa w bardzo urozmaiconym krajobrazie, meandrując wśród wzgórz, pól i lasów. Kraina rzeki Kwisy to także kraina wygasłych wulkanów, po której prowadzą pieszo-rowerowe ścieżki dydaktyczne „Szlakiem wygasłych wulkanów” i „Szlakiem pomników przyrody ożywionej”.

Ważny element przyrodniczy w gminie Leśna stanowi rzeka Kwisa. Jeszcze w czasach średniowiecza rzeka była strategicznym miejscem przy, którym lokowano miasta. Być może gdyby nie ona nie powstałyby malownicze miasta i wioski znajdujące się nad brzegami rzeki. W Leśnej Kwisa płynie równoleżnikowo tworząc we wschodniej części miasta malowniczy przełom. W centrum miasteczka rzeka gwałtownie skręca w kierunku północnym. Na terenie Leśnej wpadają dwie rzeczki: Bruśnik i Miłoszowski Potok. Urokliwe położenie nad trzema górskimi rzekami nie zawsze wychodziło miastu na dobre. Leśna i pobliskie miejscowości zostały ciężko doświadczone przez groźne powodzie, które nawiedzały miasta i wsie znajdujące się na drodze rzeki. W 1989 roku parlament Prus przyjął ustawę przeciwpowodziową. Ustawa zezwalała podjąć budowę zbiorników zaporowych na Kwisie. Wody zostały spiętrzone w dwóch miejscach tworząc dwa zbiorniki retencyjne: Jezioro Leśniańskie i Jezioro Złotnickie. Na obu jeziorach zostały zbudowane zapory, których celem jest ochrona pobliskich miejscowości przed powodziami.

Klimat

Klimat Pogórza Izerskiego kształtuje się pod wpływem mas powietrza napływających znad Atlantyku i Skandynawii, rzadziej znad północnej Afryki i południowej Europy. Jest to zatem klimat o dominujących cechach oceanicznych, umiarkowanie chłodny i wilgotny. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń, najcieplejszym lipiec, przy czym rozkład temperatur pozostaje w związku z wysokością: przeciętnie co 100 m temperatura obniża się o 0,5°C. Suma opadu rocznego wynosi od 870 do 1020 mm. Maksimum opadowe wypada w lipcu, minimum w lutym. Śnieg utrzymuje się przez ok. 50 dni w roku. Dominują wiatry zachodnie: zimą z południowego zachodu, latem z północnego zachodu. Najkorzystniejsze warunki pogodowe panują we wrześniu i w lutym – marcu. Średnia roczna temperatura powietrza wynosi 6,4°C. Okres wegetacyjny [z temperaturą powyżej 5°C] trwa około 30 tygodni, a lato termiczne [temperatura powyżej 15°C] – około 11 tygodni.

Gleby

Występuje zdecydowana przewaga gleb średnich (IV klasa) – 54,5% powierzchni użytków rolnych i dobrych (III klasa) – 37,2%. Najlepsze gleby występują w obrębach wiejskich: Grabiszyce Dolne, Kościelniki Górne, Kościelniki Średnie i Szyszkowa, a najsłabsze w obrębie: Świecie, Pobiedna, Stankowice i Wolimierz.